YAZARLAR
Mezarlık Üzerine Süryani Kilisesi İstemiyoruz

Süryaniler Açısından Din ve Vicdan Özgürlüğü

Süryani-Keldani-Asuri Halkının Çığlığını Duyun

Benim Adım ...

Başın Sağolsun Türkiye: "Hepimiz Hrant'ız"

Sözlü Tarih Çalışmasına Katkıda Bulunalım

Midyat'ta Kültürel Bir Atılım

70 Yıl Önceki Şapka, 40 Yıldır Devam Eden Süreç

2004'e Girerken

Avrupa Birliği Uyum Süreci ve Süryaniler

hepsi

Diaspora Bayramları veya Aralık Özlemim

Hazan Ortasında Bir Ağaç veya Sonbahar Sendromum!

Kendi Vatanında Sürgün Edilen Bir Halk

Bir Doktorun Gözünden Irak'ta Yaşanan Felaket

Rant, Manastır Dinler mi?

Herşey Su ile Başladı

Gözyaşımız "Nakuşo'dan" Damlardı

Hayat Sohbetleri

Zamanın Dışında Gerçekliğin İçinde BAHE

Urfalı Efsuncu Orpheus - Bir Mozaiğin Macerası

Kurşun ve Yorgan

Deyr-Zafaran'ın Taşa Yazılı Mektupları

Tanrı Rahmeti ve 'Toprağı Bol Olmak'

Kendine Saklı Kitaplar

Taşların Barıştığı Hançepek

Benim Olmayan Kilise'nin...

Söyleyen ve Susan

Ben Kendim Değilim

hepsi

Aydın Olmak, Kendini Aydın Sanmak

Bir Evin Anımsattıkları

Ana Sütü Gibi Bedava

Samatya Kaçamakları

Baba ve Oyuncak

İkinci Yarısından Seyredilen Bir Film

Bu Gece Bir Hayaletle Yaptığım Muhabbet

Diş Kurtları ve Bilimin Kökeni

Yitirilmiş Olanlara Karşı Karyo Hliso Duruşu

Süryanicenin Tarihsel Önemi ve Durumu

Mardin Ruhu

Çanlar Yeni Anlayış İçin Çalacak

İhtiyarlık ve Çocukluk /Saybutho u Talyutho

Rasyonel Güç ve Hayatın Değişmez Sabiteleri

Hasyo Hanna Dolabani'yi ANLAMAK

Benlik Çıkmazı ve Ruhsal Labirentler

Çoğulculuk ve Barış

Onun Adı Turabdin İdi

hepsi

Azınlık Kadını Olmak

Bir Sivil Tarih Çalışması; Mihail Kırılmaz

Dilde Destan, Yürekte Yara

Bahe ve Manastır

Tavandaki Çini

Umudu Karartmadan Yaşayabilmek

Süryaniler İçin Seyfo Devam Ediyor

Mor Gabriel Tarihimizdir

El Konulmaya Doyulmayan Hıristiyan Malları

Süryani Kardeşime Dokunma

Soğan Kabukları ve Akitu Bayramı

Solgun Sarı'nın Manastırı

Kalbi Halkı İçin Atan Bir Süryani'nin Buruk Vedası

Kadim Süryanilerin Akitu Bayramı

Mardinlilerin Dilinden Düşmeyen Beş Konu

hepsi

Bir Düşün Peşine Düşmek

Süryani İsa'nın Hasret Rüzgarı

70. Yılında Yetmiş Bin Süryani

İnsan Yüreğinde Ne Arzuluyorsa Onu Konuşur

İsa Bakır ve Mektubu

İsa'nın Ağacını Aramak

Siyah Elbiseli Süryani Kadınlar

Süryaniler ve Diyalog

Korku ve Kuşku

Bir Haberin Düşündürdükleri

Süryanilerin Son Güneşi: Metropolit Hanna Dolabani

Bir Toplum Nasıl Yok Olur?

Bu Öyküde Senden Bahsediliyor

Mor Gabriel'e Dokunmak

Mardin'de Eski Bir Gelenek: Hassit Merene

Oryantalist Maryus Bauer Mardin'de

Çicek Açmadan Meyve Vermek

Bir Süryani Halk Ozanı

Mor Şumuni ve 40-50 Kadar Süryani

Bütün Süryaniler Kimdir?

Sabro'nun İlk Sayısına Dair

Patrik: Dua Türkçe Yapılacak Süryanice Yok

Rahibeler Nasıl Serbest Bırakıldı?

Februniye'nin Önündeki Yol

Kaçırılan Metropolitlerin Katili İstanbulda mı?

Kaçırılan Metropolitler Üzerine Bir İnceleme

 
 
Özcan Geçer / BAŞIMIZ GÖĞE ERDİĞİNDE
Diller neden yok olur? Dünyanın hangi bölgeleri bundan daha çok etkilenir? Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu UNESCO(1) tehlikede ve yok olmakta olan dillerle ilgili olarak ilk defa hazırladığı elektronik Diller Atlası’nı kamuoyuna sundu. Atlas’ın tanıtımı, 21 Şubat Uluslararası Anadili Günü kapsamında gerçekleştirildi. 1999`dan beri kutlanan bu günde açıklanacak Atlas, interaktif ve digital bir araç olarak 1950’den bu yana kaydedilen 230 sönmüş dille birlikte yaklaşık 2500 tehlikede olan dili içerecek. Uzmanlara göre, bu sayede dünyada kabul görmüş tehlikede olan 3000 dilin önemli bir kısmı kapsanmış olacak. Kamuoyunda farkındalığı arttırmak, dil çeşitliliğini korumak adına politik ve sivil toplum nezdindeki çalışmalara yol gösterici olmak ve aktif olarak dillerin durumu ile ilgili bilgi akışını amaçlamak için hazırlanan program, ücretsiz olarak dünya çapında kullanılabilecek.

 

İlki 1996’da, 53 sayfalık kitap baskısı olarak Stephen Wurm tarafından hazırlanan Atlas, akademisyenler tarafından ilgi görmüştü. 2001 yılındaki ikinci baskıda ise, 14 sayfası haritalı 90 sayfalık 800 dillik bir çerçeve oluşturuldu. Kısa sayılacak zaman diliminde bile dilde gözlenen erozyonun verisel olarak boyutu akademik ve politik çevreyle kamuoyunda ilgiyi daha da arttırdı. 2005 yılında UNESCO, bu projeyi geliştirmeye karar verdi. İkinci baskıdaki Afrika Kıtasında referans alınan dillerden 100 tanesinin verileri pilot proje olarak dijital ortama aktarıldı. Bu çalışma da geniş kapsamlı internet tabanlı bu projenin iskeletini oluşturmuş oldu. UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Varlıkları koruma çerçevesinde Atlas’a destek vermesine , Birleşmiş Milletler’in 2008’i Dünya Diller yılı olarak ilan etmesi ve Norveç Hükümeti’nin maddi katkıları da eklenince çalışmalara hız kazandırılmış .

Proje, Avustralyalı dilbilimci ve Uluslararası Tehlikede Olan Diller Vakfı(2) yöneticisi Christopher Moseley’in editörlüğünde yürütülüyor. Yaklaşık 40 akademisyenin emeğiyle geliştirilen bu oluşumda Türkiye ile ilgili şimdilik 18 dil ele alınmış. Bu dillerden biri olan Süryanice ve formları ( Turoyo, Mlahso, Hertevin, Suret gibi ) konusunda da Dilbilimciler Jean Sibille ve Bruno Poizat bilgi desteğinde bulunuyorlar. Moseley, vakıflarının OGMIOS adıyla çıkardıkları derginin Aralık 2007 sayısında(3) da Süryanice dili ve el yazma geleneğini anlatan "Yarına Bir Harf" isimli belgesele yer vermişti. İspanyolca, İngilizce ve Fransızca’nın katil, diğer dillerin kurban olma söyleminin bir klişe olduğuna inanan Moseley, dilleri koruma ve geliştirme konusundaki politik yaklaşımların daha da önemli olduğunu araştırmalarıyla ortaya çıkardıklarına dikkat çekiyor. Projenin çatısının kurulma sürecini önemsediklerini, hızla kaybolan kültür birikiminin korunması ve yarına taşınması için çabaladıklarını belirten uzmana göre verdiği istatistikler de potansiyel yıkımı açık bir şekilde gösteriyor.

      * Konuşulan yaklaşık 6500 dilin % 52’sinin konuşucu sayısı 10,000 ‘den az;

Dillerin % 28’inin konuşucu sayısı 1,000 ‘den az;

* Her dilin konuşucularının % 83 ‘ü tek bir ülkede yaşamakta ve bu dillerin varlığı doğal olarak ilgili ülkenin kendi dil politikalarına göre şekillenmekte

* Her biri 100 milyon’dan fazla konuşucusu olan 10 dil de dünya nüfusunun % 49’u tarafından anadil olarak kullanılmakta.

Dünya Diller Haritası

Atlas(4) ve kuşbakışı dünya ölçeğinde hazırlanan harita (5) , her dil için risk derecesini ve konuşuldukları ülkeleri tanımlıyor. Online sistem, ilgili diller hakkında konuşucu sayılarını, ilgili politika ve projeleri, internet siteleri, kaynakçalar ve coğrafi dağılımı da koordinatlarla paylaşarak açıklayıcı bilgiler sunacak. Bu internet tabanlı oluşum geniş erişim izni, interaktif yapısıyla bilgi güncellemesi ve kullanıcıların düzeltici bilgi transferini de içerecek. Sistem editörleri, dillerin adlandırmalarıyla ilgili değişik isimlerden birini seçip diğerlerini alternatif kutularına koyuyor; risk logolarını yerleştirirken konuşucu yoğunlaşmalarına göre sembolik bir merkezi işaret yeri seçiyorlar. Ayrıca, Atlas’ın zamanla güncelleştikçe daha sağlıklı bir yapıya bürüneceğini de özellikle vurguluyorlar. İngilizce, Fransızca, İspanyolca dillerinde kitap baskısının da, Mart ayı içinde yayımlanacağı bildiriliyor.

 

UNESCO ,canlılık risk kategorisi olarak, 9 ana faktöre bağlı 6 derecelendirme kriteri oluşturmuş. Faktörler, dilin kuşaktan kuşağa iletimi ; dili konuşan kişi sayısı ; dili konuşanların toplam nüfusa oranı ; dilin kullanım alanlarında değişiklikler ; yeni alanlara ve ortamlara dilin tepkisi ; dilin öğrenilmesi ; o dilde okuma yazma öğrenilmesi için gerekli materyallerin varlığı; devletlerin ve kurumların tutum ve politikaları ; toplumun bireylerinin kendi dillerine yönelik tutumu ve dille ilgili varolan belgelerin miktarı ve niteliği olarak sıralanmış. Ana faktörlerden en göze çarpanı da dilin kuşaklara iletilmesi olarak ifade edilmiş.

 

Risk Derecesi

Kuşaklar Arası Dil İletimi


Güvenli

Tüm kuşaklarca konuşuluyor, iletim kesintisiz.(Bu diller Atlas'ta değerlendirilmiyor.)

Güvensiz

Çoğu çocuk bu dili konuşuyor ,ama belirli alanlarda kullanılıyor. (Örneğin ev)

Kesinlikle tehlikeli

Çocuklar ana dil olarak bu dili artık evde öğrenmiyor.

Ciddi bir tehlike altında

Dil büyük ve yaşlı kuşak tarafından konuşuluyor; ebeveyneler dili anlarken çocuklarıyla ve kendi aralarında konuşmuyorlar.

Kritik tehlike altında

Dilin en genç konuşucuları büyükler ve daha yaşlıları ; kısmen ve seyrek konuşuyorlar.

Sönmüş/Ölü Dil

Konuşucusu kalmamış dil.
(1950’den bu yana tahminen sönmüş diller Atlas’ta yer alıyor.)

 

Türkiye'de bu klasmana göre güvensiz durumda olanlar: Abhazca, Adige, Kabar-Çerkes dilleri ve Zazaca. Kesinlikle tehlikede olanlar: Abazaca, Hemşince, Lazca, Pontus Yunancası, Çingene dilleri (Atlasta, yalnızca Romani bulunuyor), Suret (Atlas'a göre Türkiye`de konuşan kalmadı; konuşanların çoğu göçle başka ülkelere gitti) ve Batı Ermenice. Ciddi anlamda tehlikede olanlar: Gagavuzca, Türkiyeli Yahudilerin dili Ladino , Süryanice ve Turoyo formu. Kritik tehlikede olan diller: Hertevin (Siirt kökenli, Süryanice'nin bir formu). Atlasa göre Türkiye`deki belirlenebilen üç dil söndü. Kapadokya Yunancası, dünyada da son derece tehlike altında. En son Diyarbakır Lice`deki Kamışlı köyünde konuşulan Mlahso da kayboldu. Suriye`ye göçen köylülerden İbrahim Hanna`nın 1995`te ölümüyle bu dil de öldü. Ubıhça da Tevfik Esenç`in 1992`de ölmesiyle kayboldu.

Ülkemizde de bu projenin yetkin kurumlar nezdinde desteklenmesi gerekiyor. Anadil Günü'nde her yıl çeşitli çevreler mesajlar yayımlıyor, etkinlikler düzenliyorlar. Bu etkinliklerde binlerce dilin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasından duyulan üzüntü dile getiriliyor, anadilin önemine ve Türkçe`nin batı dillerinin baskın etkisinden korunup sahiplenilmesine vurgu yapılıyor. Bu doğru yaklaşımla beraber, nedense pek azının aklına, bu ülkede onlarca anadil ve yüzlerce renkli lehçenin konuşulduğu ve bunların bir kısmının kökeninin bereketli Anadolu olduğu geliyor. Kimbilir hangi özgün bilgi dağarcığını kuytusunda saklayan değerleri, deyimleri, metaforları, fonetik yapıları ve doğaya dair birikimleri ile hepsinin, insanlığa ait ayrı birer düşünce sistemi olduğu gözardı ediliyor. Bu kültür kodlarının aşınmasıyla da aidiyetlerimize günden güne sağırlaşıyoruz.

UNESCO Türkiye (6)’nin resmi sitesinde bile bu önemli projeye önem atfedecek kapsamlı bir yazı henüz yer almıyor. Avrupa Konseyi'nin 1998 tarihinde yürürlüğe giren ve Avrupa'nın kültürel zenginliğini sürdürmesinde yol haritası olan Azınlık Dilleri Şartı Belgesi de  ülkemizce imzalanmamış durumda. Her şeyden önce anadilin en temel insan haklarından biri olduğu gerçeğini unutmadan çözümün yapısal ölçekte , Kopenhag Kriterlerinden önce ‘’Ankara Kriterleri’’ ile bulunması gerekmekte.Dil konusunda gerçekleştirilen açılımlar ve bilinçlenmeler de bu hususta umutları yeşertiyor . Politik önyargılardan ve bu önyargıları körükleyen tavırlardan kaçınılması da önem arz ediyor. Belki de henüz konuşamadığı için kendini ifade edemeyen bir çocuğun sıkıntısını çözer gibi; kendi kimliğini anadilinde de kaygısız ifade edebilip,romana, şiire, müziğe kısaca hayata akıtanlarla toplumsal uzlaşmanın anahtarlarına ulaşabiliriz.

Temennimiz, bir gün dünyamızda bu kültür varlıklarının zengin çeşitliliğine sahip çıkmak konusunda ortak bilinç oluşması. Başımız göğe ererken yıkılan "Babil Kulesi" nimetlerinin var olması dileğiyle...


 

* Tekvin 11. Bölüm

...ve bütün dünyanın dili bir ve sözü birdi. ve vaki oldu ki, doğuya göçtükleri zaman şinar diyarında (sümer) bir ova buldular. ve birbirlerine dediler: gelin, kerpiç yapalım ve onları iyice pişirelim ve onların taş yerine kerpiçleri ve harç yerine ziftleri vardı. ve dediler: bütün yeryüzü üzerine dağılmayalım diye gelin kendimize bir şehir ve başı göklere erişecek bir kule inşa edelim ve kendimize nam yapalım...''

Kutsal kitaba göre bu küstahlığa kızan Tanrı, birlik halinde olan, tek dili konuşan ve aralarında anlaşan bu meraklı kullarının dil birliğini bozmuştur.

"...Bu nedenle kente Babil adı verildi; çünkü Tanrı, bütün insanların dilini orada karıştırdı ve onları yeryüzünün dört bucağına dağıttı..."  ( Bab-ilû , Akadca Tanrı’nın Kapısı )




Dipnot :

1 ) UNESCO Resmi Web Sitesi

2) Uluslararası Tehlikede Olan Diller Vakfı

3) Ogmios’un Belgeseli tanıttığı sayının tamamı

4) Tehlikede Olan Diller Atlası

5) Tehlikede Olan Diller Haritası

6) UNESCO Türkiye Resmi Web Sitesi

Fotolar :

1) Babil Kulesi’nin eldeki tarihsel verilerle oluşturulan son çizimi

2) Atlas’tan örnek bir sayfa

3) UNESCO’nun Anadil Günü sebebiyle düzenlediği yarışmanın birincisi Anna Notara Koutroumpaki’nin posteri



Güncelleme Tarihi : 21 Şubat 2009

 

 
   

   


© Copyright 2008 www.suryaniler.com
tasarım: Web Tasarım